Interaktywny przewodnik po historii kultury woj. śląskiego


wszystkie trasy (17)


Szlak parków i ogrodów




Ogrody i parki stanowią naturalne przedłużenie siedzib człowieka. Począwszy od tych przypałacowych, przez miejskie, aż po maleńkie przydomowe ogrody czy miniogrody aranżowane na balkonach. Wyróżnia się kilka głównych typów ogrodów. Jednymi z najbardziej rozpoznawalnych są te w stylu angielskim, charakteryzujące się nieskrępowaną roślinnością i swobodnym rozplanowaniem przestrzennym. Najczęściej wynikają z zastanego krajobrazu i nie posiadają ogrodzenia – zastępuje go naturalna przeszkoda (skały, żywopłot, strumień). W ogrodzie angielskim spotkać można sztuczne ruiny, świątynie dumania czy elementy architektury wzorowane na antycznych. Wszystko to składa się na sentymentalny charakter takiego miejsca. Zupełnie inny w swoich założeniach jest ogród w stylu francuskim, wyróżniający się regularnością kompozycji, hołdujący symetrii i wrażliwy na grę kontrastów. Zapoczątkowany we Francji w XVII wieku, wywodzi się z renesansowych ogrodów włoskich. To kwintesencja przyrody uporządkowanej ręką pedantycznego ogrodnika, symbolem dominacji kultury nad naturą. Charakterystycznymi elementami takich założeń ogrodowych są fontanny, rzeźby z roślin, szpalery ozdobnych kwiatów i drzew oraz nierzadko labirynty, zwierzyńce i amfiteatry. Podstawowymi modułami takiego ogrodu są boskiety, partery i gabinety. Boskiety to zagajniki z kilku drzew lub krzewów tego samego gatunku, które wydzielały wewnętrzne place – gabinety. Parterem zaś określa się projektowane z niezwykłym pietyzmem kobierce kwiatowe. Ogród japoński także stanowi przestrzenną manifestację stosunku człowieka do przyrody, jednak krańcowo różną od podejścia europejskiego. Aranżowane przy prywatnych domach, pałacach i świątyniach, japońskie założenia ogrodowe są przestrzenią medytacji i czci dla natury. Ideałem jest miejsce, które choć pielęgnowane, wygląda na nietknięte przez człowieka. Ogrody japońskie określa prostota, minimalizm i asymetria. Często są odwzorowaniem innych naturalnych krajobrazów, jak na przykład TSUKIYAMA, gdzie małe kamienne wzniesienia przypominają pasma górskie, a stawiki naśladują morze lub KARESANSUI, w których za pomocą żwiru i głazów imituje się wyspy na morzu. Nieodzownym elementem japońskiego ogrodu jest woda i kamienie. Kwiaty występują w nim z rzadka. Nie może zaś zabraknąć ścieżek z pojedynczych płaskich kamieni. Natomiast chiński model zagospodarowania najbliższej natury zakłada mniejszy udział roślin, na rzecz kamienia (mostki, altany, pasaże, okna, bramy widokowe) i wody. Nad całością królują zasady feng shui. Wśród typów założeń ogrodowych w Polsce znacznie rzadziej znajdziemy te nawiązujące do rozwiązań włoskich (rośliny ujęte w ramach niskich żywopłotów) czy holenderskich (gęstych, wzorowanych na francuskich, często obsadzanych tulipanami). Nie można nie wspomnieć o charakterystycznych dla katowickich budynków modernistycznych ogrodów zimowych. To część balkonu zabudowana szklanymi ścianami, wypełniona roślinnością (chronioną dodatkowo przed zanieczyszczeniem i niską temperaturą), która stanowiła namiastkę przyrody. Duża przeszklona przestrzeń doświetlała wnętrza mieszkań. Ogrody aranżowano też na dachach budynków. W Polsce przed II wojną światową popularne były także tak zwane ogródki jordanowskie. Nazwa ta pochodzi od ich pomysłodawcy, krakowskiego lekarza, doktora Jordana. Zakładano je przede wszystkim w rejonach przemysłowych, gdzie dzieci były bardziej narażone na rozmaite schorzenia. W ogrodzie takim, poza boiskami, basenami czy ścieżkami zdrowia, mieściły się piaszczyste plaże. Dzieci uczestniczyły w zajęciach z instruktorami, korzystały z opieki medycznej, spożywały darmowe posiłki. Rolą ogrodu jordanowskiego było zapewnienie miejsca wypoczynku i zabawy, ale także promowanie aktywnego stylu życia wśród najmłodszych. W Katowicach w owym czasie mieściły się cztery takie ogrody. (el)