Elektrociepłownia Szombierki w Bytomiu

Budynki użyteczności publicznej
Architektura modernistyczna
Architektura industrialna
Emil i Georg Zillman
1920
Elektrociepłownia Szombierki w Bytomiu
ul. Kosynierów 30
Bytom

Elektrociepłownia „Szombierki” to niezwykły obiekt architektury industrialnej, który od lat stanowi charakterystyczny element krajobrazu Bytomia.
Obiekt został wybudowany w 1920 roku przez niemiecką spółkę Schaffgotsh Bergwerksgesellschaft GmbH, należącą do Joanny Gryzik (spadkobierczyni po Karolu Goduli) i jej męża hrabiego Hansa Ulryka Schaffgotscha. Zgodnie z legendą miał pełnić funkcję fabryki materiałów wybuchowych, jednak finalnie obiekt pełnił funkcję elektrowni.
W 1920 roku elektrownia, wyposażona w nowoczesne wówczas kotły i turbozespoły, rozpoczęła pracę. W 1925 roku na wieży elektrowni zamontowano zegar, który sprzężony był z 54 działającymi w zakładzie zegarami.
W latach 1939-1944 Elektrownia osiągnęła moc 100 MW. Pracowało w niej wówczas ponad 900 osób i była jedną z najważniejszych elektrowni w Europie. Była jednym z pierwszych zakładów, które zaczęły działać po wkroczeniu do Bytomia Armii Czerwonej. Po ponownym przekazaniu obiektu władzom polskim zamontowano nowe urządzenia, aby uzupełnić straty jakie elektrownia poniosła wskutek działań wojsk radzieckich. W latach siedemdziesiątych elektrownię przekształcono w elektrociepłownię. W latach 90. została przeprowadzona modernizacja drugiej bytomskiej elektrociepłowni – Miechowice, na której obecnie opiera się podstawową produkcję, wycofując ją z Szombierek. Obecnie obiekt jest udostępniany zwiedzającym jedynie okazjonalnie. Docelowo ma być przeznaczony na cele kulturalne, jednak już teraz odbywają się w nim wystawy i spektakle teatralne.
Gmach elektrociepłowni został zbudowany w stylu modernizmu, zgodnie z projektem Emila i Georga Zillmanów, znanych z licznych realizacji na terenie Śląska. Materiał stanowiła klinkierowa cegła dekorowana, a także cegła glazurowana. Budynek zachwyca rozmiarami i wyjątkowym klimatem, zbliżonym, według niektórych, do pruskich zamków. Gmach jest smukły, okna strzeliste i monumentalne, z witrażowymi zdobieniami. Całość przykrywa wysokie sklepienie. Poza wyglądem zewnętrznym uwagę przyciągają także wnętrza – zachowało się w nich wiele zabytkowych maszyn i urządzeń, a także wystrój pomieszczeń dyrekcji wraz z częścią zabytkowych mebli.