Górnośląskie Koleje Wąskotorowe w Bytomiu

Budynki użyteczności publicznej
Architektura industrialna
1853
Górnośląskie Koleje Wąskotorowe w Bytomiu
ul. Zabrzańska
Bytom

Bytomska kolej wąskotorowa stanowi wyjątkowy punkt na mapie kolei wąskotorowych na Śląsku. Obsługuje bowiem jedną z nielicznych linii historycznych (Bytom Wąsk. – Miasteczko Śląskie Wąsk.) z regularnym ruchem turystycznym. Stacja kolejki w Bytomiu to jedna z dwóch pozostałych dużych dawnych stacji.
Górnośląskie Koleje Wąskotorowe zaczęły funkcjonować od 1853 roku. Podstawową ich funkcją był transport dóbr na potrzeby fabryk, kopalni i hut. Sieć kolei łączyła wszystkie istotne zakłady przemysłowe, umożliwiając nie tylko transport towarów, ale także ludzi. Dzięki kolejkom (zwanym „rosbankami”) mieszkańcy Śląska dojeżdżali do pracy. W okresie swojej największej świetności, w latach pięćdziesiątych XX wieku kolej liczyła około 230 kilometrów tras. System kolejowy obejmował teren od Miasteczka Śląskiego na północy po Rudę Śląską na południu i od Raciborza na zachodzie po Katowice-Szopienice na wschodzie.
Obecnie na sieć składa się 21 kilometrów torów. Odcinek trasy, na której kursuje pociąg turystyczny (Bytom-Tarnowskie Góry) powstał na samym początku funkcjonowania kolei, 160 lat temu – w 1853 roku. Turystyczna kolej została uruchomiona w latach 90. Ubiegłego wieku, dzięki inicjatywie i zapałowi grupy pasjonatów kolei.
Bytomska kolejka wąskotorowa jest jednym z punktów Szklaku Zabytków Techniki.