Osiedle robotniczne w Katowicach-Nikiszowcu

Budynki mieszkalne
Budynki użyteczności publicznej
Georg i Emil Zillmann
1908–1918
Osiedle robotniczne w Katowicach-Nikiszowcu
ul. Pl. Wyzwolenia
Katowice

Osiedle Nikiszowiec jest jednym z najważniejszych punktów na turystycznej mapie Katowic. Powstało w latach 1908–1918 z inicjatywy koncernu górniczo-hutniczego Georg von Giesches Erben (Spadkobiercy Giszego). Nazwa kolonii pochodzi od szybu „Nikisch”, zlokalizowanego w pobliżu.
Autorami założenia urbanistycznego byli Georg i Emil Zillmannowie, którzy zaprojektowali także pobliski Giszowiec. W Nikiszowcu, stanowiącym dziś jedną z dzielnic Katowic, stworzyli osiedle budynków trójkondygnacyjnych, w typowo miejskim stylu. Plan osiedla obejmuje 9 kwartałów budynków, które łączą nadwieszki nad ulicami wewnętrznymi oraz kościół parafialny św. Anny z 1927 roku. Wśród gmachów znajdują się zarówno kamienice mieszkalne, jak i budynki usługowe.
Budynki są różnorodne, wieloboczne i wzbogacone o elementy dekoracyjne. Ich fasady wykonane są z charakterystycznej czerwonej cegły. Połączenia kamienic w formie nadwieszek, okazałe, dekorowane bramy oraz arkady przypominają nieco renesansowe budownictwo Florencji. Ulice osiedla zbiegają się na głównym placu, gdzie zlokalizowano punkty handlowe i usługowe.
Zwartą zabudowę urozmaicają wewnętrzne dziedzińce, na terenie których niegdyś znajdowały się chlewiki, kurniki i komórki dla potrzeb poszczególnych mieszkańców. Obecnie pełnią one głównie funkcję zieleńców.
Domy miały niespotykanie wysoki, jak na owe czasy, standard. Oprócz dużych mieszkań z piwnicami i strychem na terenie kolonii znajdowała się nowoczesna pralnia z maglem i łaźnią. Osiedle było połączone z Giszowcem i Szopienicami kolejką wąskotorową („Balkan Ekspres”).
Osiedle od lat 70. jest objęte ochroną jako zabytek. Zostało także uznane za pomnik historii i stanowi jeden z punktów na Szlaku Zabytków Techniki.